Đòi hỏi mới từ cơ sở
Những năm gần đây, yêu cầu đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Mặt trận được đặt ra ngày càng rõ. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng yêu cầu “đổi mới tổ chức bộ máy, nội dung và phương thức hoạt động, nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, hướng mạnh về cơ sở, địa bàn dân cư”. Trong mô hình tổ chức mới, phạm vi phối hợp rộng hơn, đầu việc nhiều hơn, trong khi nhiều vấn đề cần xử lý phát sinh trực tiếp từ cơ sở.
Nhu cầu đổi mới đặc biệt rõ ở cấp xã. Nhất là khi nhiều cán bộ được điều chuyển từ các nguồn khác nhau, lại chưa có chuyên ngành đào tạo riêng về công tác Mặt trận, kiến thức và kỹ năng nghiệp vụ chủ yếu hình thành qua tự nghiên cứu, thực tiễn công tác và các lớp bồi dưỡng.
Trong bối cảnh đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ Mặt trận cần được đổi mới theo hướng thiết thực, sát với yêu cầu nhiệm vụ và đặc thù địa bàn. Nội dung bồi dưỡng không nên chỉ tập trung vào việc truyền đạt các quy định, hướng dẫn nghiệp vụ, mà cần chú trọng rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống, vận động quần chúng, đối thoại với Nhân dân, hòa giải ở cơ sở, giám sát, phản biện xã hội và tham gia giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Đặc biệt, cần tăng cường các hình thức bồi dưỡng theo chuyên đề, theo nhóm nhiệm vụ và theo tình huống thực tế; kết hợp giữa học tập tập trung với tự học, trao đổi kinh nghiệm và hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở.
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031 xác định: Xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo khung năng lực, tập trung vào kỹ năng dân vận, chuyển đổi số và giám sát, phản biện xã hội chuyên sâu, nhất là đối với cán bộ cấp xã. Đây là cơ sở để chuyển trọng tâm từ “bồi dưỡng cái đang có” sang “bồi dưỡng cái cán bộ cần để làm việc”.
Bồi dưỡng gắn với chức danh, vị trí việc làm
Theo đó, khung năng lực cho mỗi cán bộ Mặt trận cơ sở cần được xây dựng sát thực tiễn, phải trả lời ba câu hỏi: Cán bộ cần làm được việc gì; mức độ thành thạo đến đâu; kết quả được kiểm chứng bằng gì. Cách tiếp cận này giúp chương trình bồi dưỡng gắn với chức danh, vị trí việc làm và đặc thù từng cấp.
Đặc biệt và trước hết vẫn là bản lĩnh chính trị, phẩm chất và kiến thức nền tảng về Mặt trận.
Văn kiện Đại hội XIV yêu cầu “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm ‘Dân là gốc’, phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Với cán bộ Mặt trận, điều đó được thể hiện qua những việc rất cụ thể: có gần dân, nắm đúng vấn đề người dân quan tâm, phản ánh trung thực ý kiến từ cơ sở và góp phần tháo gỡ vướng mắc hay không.
Một năng lực khác là giám sát và phản biện xã hội. Cán bộ Mặt trận không chỉ cần biết quy trình, mà phải có khả năng thu thập, kiểm chứng thông tin, lựa chọn vấn đề, phân tích chính sách, xây dựng luận cứ, tổ chức lấy ý kiến, viết kiến nghị và theo dõi việc tiếp thu.
Năng lực số phải trở thành kỹ năng làm việc
Chuyển đổi số đang làm thay đổi cách người dân tiếp nhận thông tin, phản ánh kiến nghị và tham gia đời sống xã hội. Vì vậy, năng lực số của cán bộ Mặt trận không thể chỉ được hiểu là biết sử dụng phần mềm, gửi văn bản điện tử hay họp trực tuyến.
Cán bộ cần biết khai thác dữ liệu; tiếp nhận, phân loại và theo dõi phản ánh của người dân trên môi trường số; sử dụng mạng xã hội để truyền thông, tương tác; nhận diện thông tin sai lệch; bảo đảm an toàn thông tin và tổng hợp dư luận. Nói cách khác, “gần dân” trong điều kiện mới không chỉ là gần địa bàn, mà còn phải hiện diện và tương tác hiệu quả trong không gian số.
Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh yêu cầu “đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, vận động, sử dụng có hiệu quả các phương tiện thông tin đại chúng, mạng xã hội theo hướng thiết thực, tăng cường đồng thuận, củng cố niềm tin của Nhân dân”. Điều đó cho thấy kỹ năng truyền thông số cần được xem là một cấu phần thiết yếu trong khung năng lực cán bộ Mặt trận.
Khi cán bộ Mặt trận, nhất là ở cấp xã, thực sự gần dân, hiểu dân, có năng lực đối thoại, giám sát, phản biện và làm chủ công cụ số, chủ trương hướng mạnh về cơ sở mới được chuyển hóa thành hiệu quả cụ thể. Đó cũng là cách để đóng góp vào củng cố đồng thuận xã hội, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới.