Giám sát từ những điều dân cần, phản biện từ thực tiễn cuộc sống

Nhận diện bất cập, chọn đúng vấn đề người dân quan tâm

Dù diện tích chỉ chiếm 1,68km² nhưng phường Cửa Nam lại có dân số đông, tập trung nhiều hoạt động thương mại, ngân hàng, tài chính cùng các công trình, di sản quan trọng của Thủ đô. Mật độ dân cư cao, các vấn đề đô thị đa dạng đặt ra yêu cầu hoạt động của Mặt trận phải thực sự sát với đời sống. Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Cửa Nam Nguyễn Văn Dũng cho biết, thay vì chỉ thực hiện những nội dung đã được xác định trong kế hoạch, Mặt trận phường chuyển mạnh sang giám sát những vấn đề đang được người dân quan tâm, qua đó kịp thời nhận diện bất cập và đề xuất giải pháp.

Một trong những nội dung được Mặt trận Tổ quốc phường chú trọng là giám sát an toàn thực phẩm tại các trường học, nhất là việc tổ chức bữa ăn bán trú. Cùng với đó, Mặt trận tham gia tuyên truyền, nắm bắt ý kiến nhân dân liên quan đến điều chỉnh Quy hoạch khu vực hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng. Điểm đáng chú ý là hoạt động giám sát được xác định không nhằm “tìm lỗi” hay phê bình chính quyền, mà hướng tới nhận diện những vấn đề còn bất cập để cùng tìm giải pháp. Với những nội dung tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân, Mặt trận chủ động phối hợp với chính quyền và lực lượng chức năng nắm chắc tình hình từng hộ dân, từ đó có phương án tuyên truyền, vận động phù hợp.

Không chỉ giám sát việc thực hiện, Mặt trận Tổ quốc phường Cửa Nam còn xác định phương châm “phản biện đi trước một bước”. Ngay từ khi chính quyền hình thành ý tưởng, xây dựng dự thảo đề án, Mặt trận đã tham gia góp ý, phản biện. Cách làm này được thể hiện trong quá trình xây dựng các mô hình trung tâm văn hóa cộng đồng và chuẩn bị đề án phát triển kinh tế đêm trên địa bàn.

Từ thực tiễn, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phường Cửa Nam đúc rút 4 yêu cầu đối với việc giám sát, phản biện xã hội, đó là: Lựa chọn đúng vấn đề nhân dân quan tâm; có thông tin thực chất từ nhiều kênh; kiến nghị cụ thể, sát thực tế; đồng thời theo dõi đến cùng việc tiếp thu, giải quyết kiến nghị. Đây cũng là cách để hoạt động giám sát, phản biện xã hội không dừng ở những cuộc làm việc, văn bản kiến nghị, mà trở thành cầu nối giữa nhân dân và quá trình xây dựng và thực hiện chính sách ở cơ sở.

Số hóa để gần dân hơn

Nếu phường Cửa Nam cho thấy yêu cầu “chọn đúng vấn đề”, thì tại xã Thư Lâm, chuyển đổi số đang mở thêm những phương thức để Mặt trận gần dân hơn. Với dân số hơn 100.000 người, diện tích 43km² và đang triển khai hàng chục dự án giải phóng mặt bằng, liên quan gần 10.000 hộ dân, khối lượng công việc đặt ra đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm rất lớn.

Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm Phạm Văn Nam cho biết, Mặt trận phải lựa chọn đúng những vấn đề sát sườn với đời sống nhân dân để giám sát, phản biện. “Việc lựa chọn vấn đề cần phải trúng, đúng và kịp thời”, ông Phạm Văn Nam nhấn mạnh. Từ yêu cầu đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã duy trì Diễn đàn “Lắng nghe ý kiến nhân dân” bằng cả hình thức trực tiếp và trực tuyến, kết hợp truyền thanh trên hệ thống loa cơ sở. Một nhóm Zalo kết nối Đảng ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, trưởng ban công tác Mặt trận và trưởng các tiểu khu cũng được duy trì, tạo thêm kênh tiếp nhận, chuyển tải và theo dõi việc giải quyết kiến nghị.

Đáng chú ý, mô hình “Mặt trận số” được triển khai thông qua mã QR để người dân gửi ý kiến, kiến nghị. Sau khi tiếp nhận, thông tin được phân loại, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền và theo dõi quá trình xử lý. Cách làm này giúp tiếng nói của người dân được chuyển nhanh hơn đến cơ quan chức năng, đồng thời tăng tính công khai, minh bạch trong hoạt động của Mặt trận.

Trong công tác giải phóng mặt bằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm phối hợp với UBND xã xây dựng quy chế phối hợp trong giải phóng mặt bằng và giám sát đầu tư cộng đồng; đồng thời chú trọng tuyên truyền, giải thích chính sách, kịp thời phản ánh những vấn đề phát sinh. Với Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm ưu tiên lựa chọn những người dân có trình độ, kinh nghiệm trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng tham gia. Qua giám sát, những vấn đề như vật tư, vật liệu không đúng tiêu chuẩn được phát hiện, phản ánh và xử lý kịp thời.

Cùng với đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Thư Lâm đẩy mạnh điều hành, xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử, ứng dụng KPI trong đánh giá công việc và từng bước khai thác công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ cán bộ. Từ thực tiễn này, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã kiến nghị thành phố tiếp tục nghiên cứu, điều chỉnh chế độ thù lao, kinh phí hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân phù hợp hơn với quy mô dân số, địa bàn sau sắp xếp. Đây là một trong những điều kiện để các thiết chế giám sát ở cơ sở tiếp tục phát huy hiệu quả trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đưa tiếng nói của người dân vào chính sách

Tại hội nghị trao đổi kinh nghiệm về công tác giám sát, Trưởng ban Dân chủ, giám sát và phản biện xã hội Cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội Phạm Ngọc Quỳnh cho biết, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố chủ động đổi mới phương thức giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, mở thêm những kênh để tiếng nói của nhân dân được tiếp nhận, phản hồi và theo dõi bằng dữ liệu. Trong điều kiện Hà Nội thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1-7-2025, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố tập trung lựa chọn những nội dung gắn trực tiếp với đời sống và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Theo báo cáo, trong 6 tháng đầu năm 2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các xã, phường tổ chức 417 cuộc giám sát, phối hợp thực hiện 495 cuộc giám sát, 404 cuộc giám sát thông qua nghiên cứu văn bản; 89 hội nghị phản biện xã hội trực tiếp và 213 cuộc phản biện xã hội thông qua nghiên cứu văn bản. Ban Thanh tra nhân dân giám sát 1.373 vụ việc, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng giám sát 1.599 công trình, dự án. Nội dung giám sát tập trung vào việc thực hiện chính sách, pháp luật; quản lý đất đai, trật tự xây dựng, bảo vệ môi trường, cải cách hành chính và các vấn đề dân sinh bức xúc…

Cách làm mới thể hiện ở việc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội không chỉ dựa vào hồ sơ, báo cáo, mà chú trọng khảo sát thực tế trước khi giám sát; mời chuyên gia, nhà quản lý tham gia đoàn; sau giám sát, tùy nội dung tổ chức hội thảo để tiếp tục lấy ý kiến đa chiều. Cùng với giám sát, phản biện xã hội được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố xác định là một kênh quan trọng để đưa tiếng nói của nhân dân, chuyên gia, nhà khoa học vào quá trình xây dựng chính sách.

Đến tháng 9-2026, Không gian làm việc số của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố có 648 thành viên, 42 dự án, hơn 2.100 nhiệm vụ. Từ tháng 7-2026, việc đánh giá cán bộ gắn với hiệu suất công việc theo OKR/KPI cơ bản được triển khai trên nền tảng HanoiWork. Đáng chú ý, chuyển đổi số đang được đưa tới từng cộng đồng dân cư thông qua mô hình “Thôn, Tổ dân phố số”. Đến ngày 14-8-2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố đã tạo đủ 2.770 nhóm nhóm cộng đồng tại 100% thôn, tổ dân phố của 126 xã, phường.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội Trần Thị Phương Hoa cho rằng, để giám sát, phản biện xã hội ngày càng thực chất, trước hết Mặt trận Tổ quốc các cấp phải làm tốt công tác tham mưu cho cấp ủy Đảng; xác định rõ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, xây dựng chương trình, kế hoạch cụ thể và đưa nhiệm vụ giám sát, phản biện xã hội vào chương trình công tác hằng năm. Cùng với đó, Mặt trận Tổ quốc cần tăng cường phối hợp với Đoàn đại biểu Quốc hội, HĐND, UBND cùng cấp, thực hiện tốt các quy chế phối hợp, phát huy vai trò của từng cơ quan để hoạt động giám sát, phản biện có sự đồng bộ, thống nhất.

Một kinh nghiệm quan trọng của Hà Nội là lựa chọn đúng và trúng những vấn đề nhân dân quan tâm, những vấn đề có tác động lớn đến đời sống xã hội để đưa vào chương trình giám sát chuyên đề. Nội dung sát thực tiễn sẽ giúp kiến nghị của Mặt trận Tổ quốc có trọng tâm, trọng điểm, góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Việc ứng dụng nền tảng iHanoi giúp Mặt trận Tổ quốc thành phố có thêm một kênh nhanh chóng tiếp nhận ý kiến, kiến nghị của nhân dân, nhất là trong tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền. Cùng với đó, mô hình đối thoại giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân từng bước trở thành nền nếp từ thành phố đến cơ sở.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội Trần Thị Phương Hoa khẳng định, khi lựa chọn đúng vấn đề nhân dân quan tâm, có sự lãnh đạo của cấp ủy, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, đồng thời đổi mới phương thức hoạt động và ứng dụng chuyển đổi số, công tác giám sát, phản biện xã hội sẽ ngày càng thực chất, hiệu quả hơn.