Hoàn thiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

Rà soát chính sách, sát thực tiễn cơ sở

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Minh Tấn cho biết, thực tiễn cho thấy tình trạng ô nhiễm tại một số làng nghề trên địa bàn thành phố vẫn còn phức tạp. Việc thu gom, xử lý nước thải chưa đồng bộ; một số cơ sở, hộ gia đình sản xuất chưa thực hiện đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường.

Quyết định số 23/2019/QĐ-UBND ngày 24/10/2019 của UBND thành phố Hà Nội về bảo vệ môi trường làng nghề đã tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ này. Tuy nhiên, sau một thời gian triển khai, một số quy định cần được rà soát, cập nhật để phù hợp với Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, kéo theo những thay đổi về tổ chức bộ máy, nhiệm vụ và phương thức quản lý Nhà nước ở địa phương. Vì vậy, những quy định trước đây giao nhiệm vụ cho quận, huyện, thị xã cần được rà soát, điều chỉnh để phù hợp với thẩm quyền của thành phố và UBND cấp xã.

Do đó, theo dự thảo, UBND cấp xã có trách nhiệm trực tiếp hơn trong xây dựng, tổ chức thực hiện phương án bảo vệ môi trường làng nghề, quản lý địa bàn, thu thập thông tin và phối hợp xử lý các vấn đề môi trường. Việc xây dựng một quy định mới vì thế không chỉ nhằm cập nhật hệ thống pháp luật, mà còn phải cụ thể hóa rõ trách nhiệm, cơ chế phối hợp và điều kiện thực hiện ở cơ sở.

Góp ý vào dự thảo, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Phạm Ngọc Thảo đề nghị cơ quan soạn thảo phân loại cụ thể làng nghề theo từng lĩnh vực, ngành nghề sản xuất. Dự thảo cũng cần bổ sung, làm rõ hơn thực trạng làng nghề Hà Nội theo từng nhóm nghề để nhận diện chính xác nguồn và nguyên nhân gây ô nhiễm, đồng thời xác định yêu cầu đặc thù đối với nước thải, khí thải, bụi và tiếng ồn.

Cùng với đó, cần đánh giá cụ thể kết quả thực hiện Quyết định số 2546/2015 và Quyết định số 23/2019/QĐ-UBND, trong đó chỉ rõ kết quả đạt được, những tiêu chí ô nhiễm đã được xử lý cũng như những hạn chế, tồn tại.

Theo ông Phạm Ngọc Thảo, nếu tờ trình chỉ dừng ở việc liệt kê các văn bản đã ban hành mà chưa đánh giá kết quả thực thi thì sẽ khó làm rõ cơ sở thực tiễn của việc xây dựng chính sách mới. Ngoài ra, một vấn đề khác cũng được đặt ra là cần có giải pháp hỗ trợ cụ thể cho chính quyền cấp xã. Trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trách nhiệm của UBND cấp xã đối với công tác quản lý môi trường làng nghề được đặt ra trực tiếp hơn, trong khi nhiều nhiệm vụ đòi hỏi năng lực chuyên môn sâu, như đánh giá chất lượng nước, khí thải, khói bụi, tiếng ồn.

Do đó, chính sách cần đi kèm cơ chế hỗ trợ về chuyên môn, nguồn lực và phối hợp để quy định khi ban hành có thể triển khai hiệu quả trong thực tế”, ông Phạm Ngọc Thảo nói.

Gắn bảo vệ môi trường với phát triển bền vững

Từ góc độ giám sát xã hội, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Vũ Thành Vĩnh đề nghị, dự thảo cần bổ sung cơ chế để MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân tham gia giám sát. Bên cạnh đó, chương trình, dự án, nguồn kinh phí hỗ trợ bảo vệ môi trường làng nghề và kết quả thực hiện được công khai theo quy định, tạo điều kiện để MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng dân cư tham gia giám sát. Cơ chế này sẽ góp phần bảo đảm tính công khai, minh bạch, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực Nhà nước và phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Trong khi đó, TS Lê Văn Hoạt, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội lưu ý, cần phân biệt rõ việc tham vấn, lấy ý kiến chuyên gia với quy trình phản biện xã hội của MTTQ. Trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo có thể trực tiếp hoặc thông qua Mặt trận để tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý.

Tuy nhiên, khi gửi hồ sơ để MTTQ tổ chức phản biện xã hội, cần bảo đảm đầy đủ các bước theo quy định của pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ gửi phản biện cần là hồ sơ chính thức, gồm tờ trình gửi UBND thành phố, dự thảo quyết định và văn bản thẩm định của Sở Tư pháp.

Ở góc độ khác, ông Trương Minh Tiến, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn công tác Tôn giáo - Dân tộc cho rằng, cần đặt chính sách bảo vệ môi trường làng nghề trong tổng thể định hướng phát triển Thủ đô. Đặc biệt, trong tầm nhìn quy hoạch phát triển Thủ đô 100 năm, giá trị của nhiều làng nghề không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm mà còn ở giá trị văn hóa, sức sáng tạo, thương hiệu và trải nghiệm. Vì vậy, bảo vệ môi trường cần trở thành động lực thúc đẩy làng nghề chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng tinh gọn, giá trị cao, công nghệ sạch, ít phát thải và giàu bản sắc.

Đây cũng là hướng tiếp cận góp phần bảo tồn các giá trị truyền thống bằng phương thức bền vững, để di sản tiếp tục được phát huy trong đời sống kinh tế - xã hội hiện đại.

Kết luận hội nghị, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Phạm Anh Tuấn đánh giá cao công tác chuẩn bị hồ sơ dự thảo, đồng thời ghi nhận các ý kiến phản biện sâu sắc, tâm huyết và trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và thành viên các Hội đồng tư vấn của Ủy ban MTTQ thành phố.

"Đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo nghiêm túc tiếp thu tối đa các ý kiến hợp lý; khẩn trương hoàn thiện dự thảo Quyết định và các tài liệu liên quan, đồng thời có văn bản giải trình chi tiết gửi Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố trước khi trình UBND thành phố ban hành" - ông Tuấn nhấn mạnh.