Khơi dậy sức mạnh văn hóa kiến tạo vị thế mới của thủ đô

72 năm sau Ngày Giải phóng Thủ đô, Hà Nội đang bước vào một chặng đường phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, khát vọng vươn lên và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sống của người dân. Trong tư duy phát triển mới ấy, văn hóa không chỉ được nhìn nhận là nền tảng tinh thần, là những giá trị cần bảo tồn, mà được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, trở thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực quan trọng để Thủ đô bứt phá.

Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong đã trao đổi với Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội về phát huy nguồn lực văn hóa, xây dựng con người Hà Nội, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, hướng tới mục tiêu cao nhất là xây dựng một Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, nơi người dân thực sự là trung tâm và chủ thể của sự phát triển.

Thưa đồng chí, sau hơn 4 năm thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU của Thành ủy về phát triển công nghiệp văn hóa, Hà Nội đã tạo được những chuyển động rõ nét. Nhìn lại chặng đường này, đồng chí đánh giá thế nào về kết quả đạt được và ý nghĩa của Nghị quyết số 09-NQ/TU đối với tư duy phát triển văn hóa của Thủ đô?

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong: Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022 có ý nghĩa rất quan trọng, bởi Hà Nội là địa phương đầu tiên trong cả nước ban hành một nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa. Quan trọng hơn, nghị quyết đã tạo ra một bước chuyển về nhận thức: Văn hóa không chỉ là lĩnh vực cần bảo tồn, gìn giữ, mà còn là nguồn lực nội sinh, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, việc làm, sản phẩm và sức cạnh tranh cũng như bản sắc của Thủ đô.

Nghị quyết số 09-NQ/TU đặt mục tiêu: Đến năm 2030, công nghiệp văn hóa cơ bản trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp khoảng 8% GRDP; đến năm 2045 phấn đấu đạt khoảng 10% GRDP. Cùng với đó là định hướng phát triển các lĩnh vực có thế mạnh như: du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thủ công mỹ nghệ, thiết kế, điện ảnh, thời trang, ẩm thực, xuất bản, phần mềm và trò chơi giải trí...

Qua hơn 4 năm thực hiện, điều đáng ghi nhận là tư duy ấy đã từng bước được chuyển hóa thành sản phẩm. Hà Nội đã công bố hơn 20 sản phẩm du lịch đêm, trong đó có những sản phẩm tạo dấu ấn như “Đêm thiêng liêng” tại Nhà tù Hỏa Lò, “Tinh hoa đạo học” tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, “Ngọc Sơn đêm huyền bí” tại đền Ngọc Sơn… Các lễ hội, sự kiện thiết kế, sáng tạo, ẩm thực, lễ hội áo dài, quà tặng du lịch, đặc biệt là Festival Thăng Long - Hà Nội... ngày càng trở thành những không gian kết nối văn hóa với du lịch và đời sống đô thị. Hà Nội đã hoàn thành Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa, trở thành địa phương đầu tiên xây dựng hệ thống nhận diện 11 ngành, 7 nhóm với 62 chỉ tiêu cụ thể.

Một kết quả khác rất đáng chú ý là sự phát triển của mạng lưới không gian sáng tạo. Hà Nội đã hình thành 82 không gian sáng tạo, kết nối hoạt động sáng tạo với 11 trường đại học; tổ chức đưa sinh viên, giảng viên về một số làng nghề để kết nối nhà sáng tạo với nghệ nhân, hình thành sản phẩm mới. Thành phố cũng đã hình thành 4 trung tâm, khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại và văn hóa. Những kết quả đó cho thấy chúng ta đang dần hình thành một hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, trong đó, di sản, nghệ thuật, sáng tạo, công nghệ, du lịch và doanh nghiệp có sự kết nối với nhau. Hà Nội cũng đã từng bước hình thành hệ thống các cơ chế, chính sách tương đối đồng bộ về phát triển công nghiệp văn hoá theo Luật Thủ đô, tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hoá.

Tôi cho rằng đây chính là giá trị lớn nhất của Nghị quyết số 09-NQ/TU. Chúng ta không chỉ tạo thêm các hoạt động văn hóa, mà đang thay đổi cách nhìn về nguồn lực văn hóa. Di sản nếu được bảo tồn tốt, được sáng tạo và khai thác phù hợp, có thể tạo ra sản phẩm mới; sản phẩm tạo ra thị trường; thị trường tạo nguồn lực để tiếp tục đầu tư cho văn hóa. Đó là một vòng tuần hoàn mà Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện.

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực. Theo đồng chí, yêu cầu mới đặt ra đối với Hà Nội là gì?

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong: Tôi cho rằng, Nghị quyết số 02-NQ/TW đã nâng vấn đề văn hóa và con người Hà Nội lên một tầm nhìn mới trong chiến lược phát triển Thủ đô. Hà Nội phải phát triển nhanh, hiện đại nhưng không được đánh mất bản sắc; hội nhập sâu rộng nhưng phải giữ được những giá trị làm nên cốt cách riêng của Thăng Long - Hà Nội.

Chúng ta có một nền tảng rất đặc biệt. Hà Nội hiện có hơn 6.000 di tích, 1.793 di sản văn hóa phi vật thể, có 6 di sản được UNESCO ghi danh. Đây là nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và đặc sắc mà không phải đô thị nào cũng có. Nhưng tài nguyên chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi chúng ta biết bảo tồn, phát huy với tư duy mới, phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.

Vì vậy, theo tinh thần Nghị quyết số 02-NQ/TW, văn hóa phải được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Văn hóa phải hiện diện trong quy hoạch, trong tổ chức không gian đô thị, trong phát triển du lịch, trong giáo dục, trong xây dựng con người và cả trong phương thức quản trị của chính quyền Hà Nội.

Điều cốt lõi vẫn là con người. Một Thủ đô văn minh, hiện đại không chỉ được đo bằng những công trình lớn, hay các chỉ số kinh tế. Chất lượng của một đô thị còn nằm ở cách con người ứng xử với nhau, ở môi trường sống, sự an toàn, khả năng tiếp cận giáo dục, y tế và các giá trị văn hóa…

Hà Nội đang hoàn thiện Đề án “Hệ giá trị và chuẩn mực ứng xử người Hà Nội thời đại mới”, xây dựng Bộ tiêu chí “Người Hà Nội thanh lịch, văn minh”. Đây không phải là câu chuyện riêng của ngành văn hóa, mà là yêu cầu đối với cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Một yêu cầu mới nữa là xây dựng môi trường văn hóa trên cả không gian thực và không gian số. Văn hóa ngày nay không chỉ diễn ra ở gia đình, trường học, cơ quan, hay nơi công cộng, mà còn hiện diện rất mạnh trên môi trường số. Vì vậy, Hà Nội phải xây dựng văn hóa số, chuẩn mực ứng xử số, đồng thời, phát huy công nghệ để đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với người dân, nhất là thế hệ trẻ.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản cũng phải hướng tới hiệu quả thực chất. Chúng ta xác định số hóa đến đâu phải khai thác, sử dụng đến đó. Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã số hóa 3D 200 hiện vật, xây dựng hệ thống thuyết minh tự động bằng 12 ngôn ngữ, 40 mã QR và 3 triển lãm số. Bảo tàng Hà Nội đã xây dựng cơ sở dữ liệu cho 9.000 hiện vật. Những kết quả đó cho thấy công nghệ có thể mở rộng khả năng tiếp cận di sản và tạo thêm những phương thức trải nghiệm mới.

Nói cách khác, yêu cầu của Nghị quyết số 02-NQ/TW là chúng ta phải xây dựng một Hà Nội hiện đại nhưng không tách rời truyền thống; phát triển kinh tế nhưng không xem nhẹ đời sống tinh thần; coi con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà phải là chủ thể sáng tạo và tham gia vào quá trình phát triển.

Thưa đồng chí, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định văn hóa là nguồn lực nội sinh và động lực phát triển. Hà Nội đã cụ thể hóa tinh thần này bằng Chương trình hành động số 08-CTr/TU ra sao?

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong: Nếu Nghị quyết số 09-NQ/TU tạo nền tảng quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa thì Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chương trình hành động số 08-CTr/TU mở rộng cách tiếp cận, đặt văn hóa trong tổng thể phát triển Thủ đô.

Chương trình hành động số 08-CTr/TU xác định đến năm 2030, Hà Nội kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo giàu bản sắc, đa dạng và hiện đại; công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP; hình thành 15-20 trung tâm công nghiệp văn hóa, trung tâm phát triển thương mại văn hóa và trung tâm thiết kế sáng tạo; xây dựng 10-15 tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội và 3-5 sự kiện mang thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực thiết kế sáng tạo.

Điểm quan trọng là các mục tiêu đó đã được cụ thể hóa thành nhiệm vụ, sản phẩm và tiến độ. Theo đó, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 128/KH-UBND, chi tiết thành 24 chỉ tiêu và 77 nhiệm vụ; phân công rõ cơ quan chủ trì, phối hợp, sản phẩm và tiến độ.

Sau 8 tháng triển khai, 3 chỉ tiêu năm 2026 đã hoàn thành, trong đó có 2 chỉ tiêu hoàn thành vượt kế hoạch. Thành phố đã xác định và triển khai 7 sự kiện lớn về âm nhạc, điện ảnh và lễ hội văn hóa, vượt mục tiêu 5 sự kiện; thành lập 4 trung tâm, khu phát triển công nghiệp văn hóa, thương mại và văn hóa; hoàn thành 3 tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng cao.

Cùng với tổ chức thực hiện, thành phố đặc biệt quan tâm tạo nguồn lực. Giai đoạn 2026-2030, danh mục đầu tư lĩnh vực văn hóa, thể thao có tổng mức dự kiến 20.762 tỷ đồng; đã phân bổ 8.179 tỷ đồng cho 426 dự án. Năm 2026, thành phố bố trí 1.773 tỷ đồng kinh phí chi thường xuyên cho các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao, thông tin, truyền thông và các nhiệm vụ chuyên môn, bảo đảm mục tiêu dành 4% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho phát triển văn hóa.

Tuy nhiên, nguồn lực nhà nước chỉ là một phần. Điều quan trọng là phải tạo được cơ chế để doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo và cộng đồng cùng tham gia. Mỗi trung tâm công nghiệp văn hóa phải có mô hình vận hành, sản phẩm chủ lực, nguồn lực xã hội và nguồn thu từ dịch vụ. Có như vậy, thiết chế văn hóa mới thực sự tạo ra giá trị.

Thực tế, du lịch Hà Nội có tiềm năng rất lớn. Trong 7 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đón khoảng 21,24 triệu lượt khách, trong đó có 5,32 triệu lượt khách quốc tế và tổng thu từ khách du lịch đạt khoảng 86,68 nghìn tỷ đồng; đã triển khai 6 mô hình, sản phẩm du lịch mới. Như vậy, khi văn hóa, di sản, sự kiện và sáng tạo được tổ chức tốt, giá trị tạo ra không chỉ nằm trong lĩnh vực văn hóa, mà còn lan sang du lịch, dịch vụ, thương mại và nhiều ngành kinh tế khác.

Chúng ta phải tiếp tục tạo ra những sản phẩm có khả năng kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách, tạo việc làm và thúc đẩy doanh nghiệp tham gia. Đây chính là quá trình chuyển từ “đầu tư cho văn hóa” từng bước sang “đầu tư bằng văn hóa”.

Từ những kết quả đã đạt được và các định hướng mới, đồng chí kỳ vọng thế nào về vị thế văn hóa của Hà Nội trong giai đoạn tới? Đâu là yếu tố quyết định để văn hóa thực sự trở thành sức mạnh mềm của Thủ đô?

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong: Hà Nội đang có cơ hội rất lớn để nâng tầm vị thế thông qua văn hóa. Một Thủ đô có vị thế không chỉ được nhận diện bằng quy mô kinh tế, hay những công trình hiện đại, mà phải có bản sắc, sức sáng tạo và những giá trị khác biệt mà các đô thị khác không có.

Trước hết là phải tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trên nền tảng khoa học, công nghệ và dữ liệu. Thành phố đang xây dựng 30 cơ sở dữ liệu gốc về văn hóa, thể thao và du lịch, từng bước kết nối với hệ thống dữ liệu dùng chung. Khi có dữ liệu, chúng ta có thể quản trị văn hóa tốt hơn, đánh giá được hiệu quả của từng sản phẩm, từng không gian và từng dự án.

Thứ hai, phải mạnh mẽ hơn trong chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và giá trị kinh tế. Thành phố đã có 82 không gian sáng tạo; vấn đề đặt ra là phải hình thành được những sản phẩm đủ mạnh, có thương hiệu và khả năng cạnh tranh quốc tế. Một sự kiện không nên chỉ dừng lại ở thời gian diễn ra, mà phải tạo ra sản phẩm, bản quyền, du lịch, thương mại, nội dung số và thị trường.

Thứ ba, phải xây dựng thị trường dịch vụ văn hóa. Có sản phẩm nhưng không có thị trường thì không thể hình thành ngành công nghiệp văn hóa. Vì vậy, cùng với sáng tạo sản phẩm, phải quan tâm đến quảng bá, phân phối, bản quyền, chuyển đổi số, kết nối quốc tế và xây dựng thương hiệu.

Cuối cùng, yếu tố quyết định vẫn là con người và môi trường văn hóa mà chúng ta tạo dựng. Nếu văn hóa được đặt ở trung tâm của sự phát triển thì những giá trị văn hóa phải được chuyển hóa thành chuẩn mực trong ứng xử, hoạt động công vụ, giáo dục, đời sống cộng đồng và cả trên không gian số. Mỗi người dân vừa là người thụ hưởng, vừa là chủ thể góp phần tạo nên diện mạo văn hóa của thành phố. Vì vậy, cần kiên trì xây dựng và thực hành hệ giá trị, chuẩn mực ứng xử của người Hà Nội thời đại mới không phải là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa, mà là công việc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Khi những giá trị ấy trở thành cách ứng xử, nếp sống và hành động hằng ngày, các chủ trương về văn hóa mới thực sự đi vào đời sống.

Khơi dậy sức mạnh văn hóa, suy cho cùng là khơi dậy sức mạnh con người. Khi mỗi người dân được tạo điều kiện để phát triển, sáng tạo và cống hiến; khi di sản được bảo tồn và phát huy; khi công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế có sức cạnh tranh; khi những giá trị Hà Nội được lan tỏa rộng hơn ở trong nước và quốc tế, đó chính là lúc văn hóa trở thành sức mạnh mềm của Thủ đô.

Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm bao nhiêu sản phẩm văn hóa, hay bao nhiêu hoạt động được tổ chức, mà là người dân Hà Nội được sống trong một môi trường văn hóa tốt hơn, có đời sống tinh thần phong phú hơn, có thêm cơ hội phát triển và cảm nhận rõ hơn niềm tự hào, hạnh phúc khi được sống, làm việc và cống hiến tại Thủ đô.

Từ cách tiếp cận đó, vị thế văn hóa của Hà Nội trong giai đoạn tới sẽ được khẳng định trước hết bằng khả năng phát huy những giá trị đã được hun đúc qua lịch sử, đồng thời tạo ra những giá trị mới phù hợp với yêu cầu phát triển. Khi những giá trị văn hiến được tiếp nối bằng tư duy sáng tạo, khi người dân có môi trường sống văn minh, có điều kiện phát triển và phát huy năng lực của mình, văn hóa sẽ trở thành một nguồn lực quan trọng của Thủ đô. Đó là cơ sở để Hà Nội phát triển năng động, hội nhập sâu rộng, tiếp tục làm giàu những giá trị riêng có của mình và tạo dựng những giá trị mới. Khi ấy, văn hóa không chỉ góp phần nâng cao chất lượng sống, mà còn góp phần định hình diện mạo, cốt cách và vị thế của Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới.

Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!